अलीकडे मी काही मोठ्या सभा, धार्मिक कार्यक्रम आणि राजकीय रॅलीज पाहिल्या आणि काहींमध्ये सहभागीही झालो.
अशा कार्यक्रमांमधून समाजात एकतेची भावना निर्माण होते.
लोक श्रद्धा, इतिहास, नेते आणि सामूहिक ओळख यांचा सन्मान करण्यासाठी एकत्र येतात.
शिवाजी जयंती जवळ येत असताना, छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या सन्मानार्थ मिरवणुका, सार्वजनिक कार्यक्रम आणि विविध सोहळे देशभरात आयोजित केले जातील. लाखो लोकांसाठी हे अभिमानाचे आणि स्मरणाचे क्षण असतात.
पण अशा कार्यक्रमांनंतर गर्दी विखुरल्यानंतर जे उरते ते पाहिल्यावर विचार करायला भाग पडते.
🌍 पर्यावरणीय परिणाम
एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टिकच्या बाटल्या, अन्नाचे पॅकेजिंग, बॅनर्स, फ्लेक्स बोर्ड्स आणि अनेक वेळा केवळ एक-दोन दिवसांसाठी उभारले जाणारे नवे प्लायवूडचे स्टेजेस.
अशा प्रकारचे कार्यक्रम देशभरातील शहरांमध्ये आणि गावांमध्ये एकाच वेळी होत असताना शेकडो, कदाचित हजारो स्टेजेस उभारले जातात. त्यामुळे वापरल्या जाणाऱ्या आणि नंतर वाया जाणाऱ्या लाकडाचे प्रमाण प्रचंड असते.
याशिवाय हजारो वाहनांच्या ये-जा करण्यामुळे इंधन जळते आणि त्यातून प्रदूषण वाढते.
💨 हवा व ध्वनी प्रदूषण
मोठ्या कार्यक्रमांमध्ये साऊंड सिस्टीम्स, जनरेटर आणि वाहतूक कोंडी असते. एका दिवसात होणारा पर्यावरणीय ठसा आपल्या लक्षात येण्यापेक्षा खूप मोठा असू शकतो.
🏙️ शहरी परिणाम
सार्वजनिक जागांवर याचा ताण पडतो. स्वच्छतेची जबाबदारी अनेकदा इतरांवर पडते आणि कचरा व्यवस्थापन व्यवस्थेवर मोठा भार येतो.
इतिहासाचा सन्मान करणे, श्रद्धा व्यक्त करणे किंवा लोकशाही प्रक्रियेत सहभागी होणे याचे महत्त्व यामुळे कमी होत नाही.
हे कार्यक्रम महत्त्वाचे आहेत. आपल्या परंपरा महत्त्वाच्या आहेत.
पण कदाचित प्रश्न असा नाही की आपण उत्सव साजरे करावेत की नाही—
तर ते अधिक विचारपूर्वक कसे साजरे करता येतील, हा आहे.
काही छोटे बदल मोठा फरक घडवू शकतात:
एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टिक बाटल्यांऐवजी पुन्हा वापरता येतील अशी पाण्याची व्यवस्था
कार्यक्रमस्थळी कचऱ्याचे योग्य विभाजन
प्रत्येक वेळी नवे प्लायवूड वापरण्याऐवजी पुन्हा वापरता येतील किंवा मॉड्युलर स्टेजेस
प्लास्टिक फ्लेक्सऐवजी पर्यावरणपूरक सजावट
सार्वजनिक वाहतूक किंवा एकत्र प्रवासाला प्रोत्साहन
कार्यक्रमानंतर स्वच्छतेची जबाबदारी आयोजकांनी घेणे
जाणीव म्हणजे परंपरा किंवा अभिमान कमी करणे नाही.
तर आपल्या पर्यावरणालाही तितकाच सन्मान देत उत्सव साजरे करण्याची दिशा आहे.
*आपण आपले नेते आणि परंपरा सन्मानाने जपत असताना, आपल्याला लाभलेल्या पर्यावरणाबद्दल अधिक संवेदनशील कसे राहू शकतो?*
